Prifysgol y Plant Ar Draws Gogledd Cymru
Un rhaglen, llawer o gymunedau, miloedd o eiliadau balch
Ar draws Gogledd Cymru, creodd cynllun peilot Prifysgol y Plant yn 2023 a 2024 rywbeth syml a phwerus. Rhoddodd ffordd glir i blant a phobl ifanc gymryd rhan mewn dysgu allgyrsiol, cofnodi’r hyn yr oeddent wedi’i gyflawni, ac yna dathlu’r cyflawniadau hynny mewn lleoliad a oedd yn teimlo’n arbennig. Gweithiodd y rhaglen ar draws gwahanol leoedd a gwahanol gymunedau ysgol, ond roedd yn rhannu’r un neges ym mhobman. Mae dysgu y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth yn bwysig, ac mae pobl ifanc yn haeddu derbyn cydnabyddiaeth am hynny.
Rhaglen Gogledd Cymru wedi’i llunio gan le
Cynhaliwyd y cynllun peilot ar draws chwe ardal awdurdod lleol: Gwynedd, Ynys Môn, Conwy, Sir Ddinbych, Sir y Fflint a Wrecsam. Daeth pob ardal â’i chymeriad ei hun. Mewn rhai mannau, roedd gwledigrwydd a phellteroedd teithio yn golygu bod ysgolion wedi dod yn ganolfan ymarferol ar gyfer gweithgaredd. Mewn rhai eraill, creodd partneriaethau a darpariaeth leol ddewislen ehangach o gyfleoedd. Gwnaeth y rhaglen le i’r holl amrywiaeth hwnnw, gan barhau i gynnig strwythur cyson y gallai plant ac ysgolion ei ddeall a’i ddefnyddio.
Sut y gweithiodd i bobl ifanc
Cymerodd plant a phobl ifanc ran mewn dysgu allgyrsiol ar draws ystod eang o themâu, gan gynnwys celfyddydau a diwylliant, dysgu yn yr awyr agored, chwaraeon, STEM, sgiliau bywyd ymarferol, gweithredu cymunedol a llesiant.
Yr hyn oedd bwysicaf oedd nad oedd cyfranogiad yn eistedd yn y cefndir. Cofnododd pobl ifanc eu horiau ar borth ar-lein Prifysgol y Plant, gan greu darlun clir o’r hyn yr oeddent wedi’i geisio a’r hyn yr oeddent wedi’i gwblhau. I lawer o blant, roedd y strwythur hwn yn gwneud cynnydd yn weladwy. Roedd oriau’n cronni. Magwyd hyder. Daeth rhoi cynnig ar rywbeth newydd yn normal. Daeth rhai pobl ifanc o hyd i ddiddordeb newydd. Daeth eraill o hyd i gyfeillgarwch a pherthyn. Daeth eraill o hyd i ofod diogel, strwythuredig y tu allan i’r diwrnod ysgol lle gallent gymryd rhan, cyfrannu a chael eu gwerthfawrogi.
Pan ddaeth yn ddathliad
Roedd yr eiliadau cyhoeddus yn bwysig. Roedd y cynllun peilot yn cynnwys seremonïau graddio lle cerddodd plant ar draws llwyfan mewn capiau a gynau a derbyn tystysgrifau yn cydnabod yr oriau yr oeddent wedi’u cwblhau.
Gwnaeth y seremonïau hyn fwy na nodi diwedd gweithgaredd. Fe wnaethant greu profiad a rennir lle gallai teuluoedd ac ysgolion ddathlu pobl ifanc gyda balchder.
Yn Pontio, daeth graddio Gwynedd ac Ynys Môn yn ddathliad llawn, gyda phobl ifanc yn camu ar y llwyfan i gael eu tystysgrifau cyn i’r diwrnod barhau gyda bwyd, amser teuluol a hwyl ymarferol. Daeth Circo Arts ag egni ychwanegol drwy berfformio sgiliau syrcas a gwahodd pobl ifanc i roi cynnig arni eu hunain. Daeth eiliad arbennig pan berfformiodd plant o Ysgol Llandegfan Anthem Prifysgol y Plant, yr oeddent wedi’i chyfansoddi gyda’r Welsh Whisperer yn ystod ymweliad ysgol. Roedd yn berfformiad llawn hyder a llawenydd, ac fe gipiodd ysbryd y rhaglen.
Yng Nghonwy a Sir Ddinbych, ymgasglodd teuluoedd yn Theatr Pafiliwn y Rhyl ar gyfer graddio a deimlai fel eiliad theatrig go iawn. Aeth pobl ifanc ar y llwyfan i gael eu cydnabod am eu horiau dysgu, ac fe aeth y dathliad ymhellach fyth gyda Mr Phormula, a draddododd ddarn a rap ar y pryd a ddaeth â’r ystafell at ei gilydd gyda chwerthin a chymeradwyaeth.
Yn Sir y Fflint a Wrecsam, roedd maint y dathliad yn drawiadol. Cynhaliwyd y seremonïau graddio dros ddau ddiwrnod yn Neuadd William Aston, gyda dros 400 o bobl ifanc yn graddio. Cerddodd plant ar y llwyfan mewn capiau a gynau, casglwyd tystysgrifau a chlywsant gymeradwyaeth a wnaeth i’w hymdrech deimlo’n real. Un eiliad a arhosodd gyda llawer o bobl oedd Sophia o Ysgol Gynradd Victoria yn perfformio Rolling in the Deep gan Adele. Ar ôl y seremonïau, parhaodd plant a staff yr ysgol â’r dathliad gyda bwyd ac amser gyda’i gilydd yn Neuadd Maes Gwyn.
Partneriaethau a roddodd rhywbeth ychwanegol
Ochr yn ochr â’r rhaglen graidd, dangosodd y gweithgaredd cynllun peilot ehangach sut allai partneriaeth fod pan mae’n ymarferol ac wedi’i gwreiddio yn y gymuned. Un enghraifft oedd y gwaith blychau lles, a gyflwynwyd drwy bartneriaeth â Dylan’s a Menter Môn, gan gefnogi teuluoedd gydag adnoddau bwyd a ryseitiau.
Cryfhaodd y cynllun peilot hefyd arfer ymwybodol o drawma drwy hyfforddi staff ac adnoddau a rennir, gan gefnogi ysgolion i greu amgylcheddau lle mae plant yn teimlo’n ddiogel, yn cael eu deall ac yn barod i ymgysylltu.
Stori o falchder yng Ngogledd Cymru
Yr hyn a safodd allan ledled Gogledd Cymru oedd y teimlad o falchder. Balchder mewn buddugoliaethau bach a dyfodd yn hyder mwy. Balchder mewn plant yn dod o hyd i’w llais, eu diddordebau, a’u lle mewn cymuned ddysgu ehangach. Balchder mewn ysgolion a phartneriaid yn gwneud i gyfleoedd deimlo’n bosibl ac yn lleol. Mewn cynllun peilot byr, dangosodd y rhaglen beth all ddigwydd pan roddir cyfleoedd ystyrlon i blant ddysgu, a phan fydd cymunedau’n cymryd yr amser i ddathlu’r dysgu hwnnw’n iawn.
Llwyddodd cynllun peilot Prifysgol y Plant oherwydd iddo gyfuno strwythur â dathliad. Gwnaeth i ddysgu allgyrsiol deimlo’n bwrpasol i bobl ifanc ac yn hylaw i ysgolion. Gwnaeth gyflawniad yn weladwy. Creodd eiliadau lle gallai cymunedau ddod at ei gilydd a dweud, yn glir ac yn gyhoeddus, bod ymdrech plant yn bwysig.
Gallwch wylio uchafbwyntiau’r seremoni graddio yma:
Gwynedd a Môn yn Pontio, Bangor:
- Saesneg: https://youtu.be/99VN3702NcE?si=zCjkNiFQZVsIwdGQ
- Cymraeg: https://youtu.be/vuPgttY_Y1Q?si=4zZQwTIs-PXlLNgS
Conwy a Sir Ddinbych yn Theatr Pafiliwn y Rhyl:
- Saesneg: https://youtu.be/zCL7yP9I9zg?si=7Iyz0fieSwFsojEf
- Cymraeg: https://youtu.be/g3Ul0SXCRts?si=3ygI7sig5FLSNBKh
Wrecsam a Sir y Fflint yn Neuadd William Aston, Wrecsam:
